ZWROT NIERUCHOMOŚCI WYWŁASZCZONEJ Drukuj Email

Uprawnionymi do dochodzenia zwrotu nieruchomości wywłaszczonej są: poprzedni właściciel nieruchomości wywłaszczonej, poprzedni użytkownik wieczysty, którzy zostali pozbawieni prawa do nieruchomości w drodze wywłaszczenia, a także: spadkobiercy tych osób, legitymujący się postanowieniem sądowym o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnym poświadczeniem dziedziczenia, bądź też umową o nabyciu spadku od spadkobiercy.

Poprzednim właścicielem jest osoba, która wykaże, iż na dzień wywłaszczenia nieruchomości przysługiwało jej prawo własności do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zasadniczo będzie to osoba wskazana w decyzji o wywłaszczeniu. Natomiast poprzednim użytkownikiem wieczystym jest osoba, której prawo w czasie wywłaszczenia nieruchomości było ujawnione w księdze wieczystej.

Norma określona w art. 136 ust. 3 GospNierU o zawiadamianiu organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego o złożonym wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, stanowiącej obecnie własność tej jednostki lub przedmiot użytkowania wieczystego, jest odrębną od art. 61 § 4 KPA podstawą prawną zobowiązująca starostę do powiadamiania o złożeniu takiego wniosku w celu powstrzymania się przez jednostkę samorządu terytorialnego od działań zmierzających do innego zagospodarowania tej nieruchomości lub zbycia nieruchomości na rzecz osób trzecich.

Otrzymawszy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ bada czy pochodzi on od podmiotu uprawnionego. W postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, na podstawie art. 97 § 1 pkt. 4 KPA ustala się wszystkich współuprawnionych do złożenia żądania w tym przedmiocie, tj. osób, które w dacie złożenia wniosku powinny wykazać się tytułami prawnymi do nieruchomości.

W sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 GospNierU okoliczność, że wniosek złożyła osoba nie legitymująca się uprawnieniem żądania zwrotu lub, że wniosek nie pochodzi od współuprawnionych nie uzasadnia zawieszenia postępowania administracyjnego z urzędu na podstawie art. 97 § 1 pkt. 4 KPA.

Braki wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w zakresie dotyczącym wykazania pełnego uprawnienia do żądania jej zwrotu nie są brakami formalnymi podania o jakich mowa w art. 64 § 2 KPA, których nieusunięcie prowadziłoby do czynności materialno – technicznej pozostawienia podania bez rozpoznania, albowiem ustalenie, czy żądanie pochodzi od osoby uprawnionej następuje w drodze decyzji kończącej sprawę w danej instancji – art. 104 KPA.

Decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości pełni funkcję restytucyjną, czyli jest aktem prawnym, który wywiera bezpośrednio skutki w sferze prawa cywilnego. Powoduje ona przejście prawa własności na dotychczasowego właściciela lub jego spadkobierców.

Generalnie żądanie objęte art. 136 ust. 3 GospNierU zaliczane jest do roszczeń o przeniesienie prawa własności nieruchomości, zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt. 2 KWU.

Decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości powoduje przejście prawa własności na dotychczasowego właściciela, jednakże nie kreuje tego prawa, przywraca tylko wcześniej panujące stosunki prawno-rzeczowe. W związku z tym, w momencie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie następuje pojęcie jej nabycia. W takiej sytuacji ma miejsce restytucja stosunków sprzed wywłaszczenia, tj. zwrot prawa własności do nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców. Zwrot uprzednio wywłaszczonej nieruchomości, do którego dochodzi na podstawie decyzji administracyjnej, jest więc zdarzeniem prawnym, zmieniającym podmiotową stronę stosunku prawno-rzeczowego odnośnie zwracanej nieruchomości, przywraca wcześniej panujące stosunki prawno-rzeczowe. Mając na uwadze reprezentowany stan faktyczny oraz powołane przepisy, należy stwierdzić, że zwrot uprzednio wywłaszczonej nieruchomości nie jest jej nabyciem.

W przypadku gdy wywłaszczona nieruchomość została przez Skarb Państwa zbyta osobie trzeciej lub dokonano na niej inwestycji publicznych, wówczas fizyczny zwrot tej nieruchomości jest niemożliwy.

Wobec powyższego, można wówczas dochodzić o wydanie innej, zamiennej nieruchomości. W przypadku braku takiej możliwości, można żądać odszkodowania finansowego od Skarbu Państwa w wysokości wartości rynkowej tej nieruchomości, według cen obowiązujących na rynku, poprzez oszacowanie tej nieruchomości przez rzeczoznawcę.

Zwrot wywłaszczonej nieruchomości należy do spraw trudnych i dlatego wymaga to pomocy specjalisty. W następnym artykule omówimy odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.

 

Źródło:

  1. Postanowienie SN z 16.05.2013 r., sygn. akt V CSK 290/12

  2. Wyrok NSA z 24.09.2009 r., sygn. akt I OSK 1385/08

  3. Wyrok NSA z 27.04.2007 r., sygn. akt I OSK 844/06.